Veelgestelde vragen bedrijven
Bij een aantal bedrijven is terrorismebestrijding al een onderdeel van het reguliere veiligheidsbeleid. Is het aanpassen van het veiligheidsbeleid eigenlijk wel nodig? En wat kunt u doen om geen slachtoffer te worden van terrorisme of er ongewild een bijdrage aan te leveren? Hieronder staan de meest gestelde vragen om u daarop een antwoord te geven.
Hoe groot is de terroristische dreiging in Nederland?
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) stelt iedere drie maanden het niveau van de terroristische dreiging in Nederland vast, het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN). Het dreigingsniveau kan (oplopend) vastgesteld worden op minimaal, beperkt, substantieel of kritiek. Voor de actuele stand van zaken kunt u terecht op www.nctb.nl . De afgelopen jaren is de terroristische dreiging in Nederland vooral afkomstig van jihadistisch terrorisme: extremistische gelovigen die gewelddadige middelen accepteren en inzetten om hun geloof te verdedigen of uit te breiden. Het aantal radicale gelovigen dat geweld wil gebruiken is overigens klein.
Wat doet de overheid aan terrorismebestrijding?
Op lokaal niveau werken politie en gemeenten samen om de veiligheid te vergroten. De gemeente is in eerste instantie verantwoordelijk voor de ontwikkeling en uitvoering van het lokale veiligheidsbeleid. Daaronder valt ook terrorismebestrijding. De lokale politie is het eerste aanspreekpunt voor meldingen van dreiging van bedrijven of voor meldingen van verdachte handelingen of objecten. Elke Nederlander is verantwoordelijk voor de veiligheid van zichzelf en zijn goederen. Ook bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor de beveiliging van hun terrein, gebouw en werknemers. Soms is de dreiging zo groot dat personen, organisaties of bedrijven zichzelf onvoldoende kunnen beveiligen. Deze kunnen hiervan melding maken bij de plaatselijke politie. Dan kunnen de politie, burgemeester en (hoofd)officier van justitie bepalen of en welke beveiligingsmaatregelen van de zijde van de overheid nodig zijn. Wat doet de landelijke overheid? De landelijke overheid doet veel om de kans op terroristische dreigingen te verkleinen. Op 1 januari 2005 is de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) ingesteld. De NCTb coördineert de terrorismebestrijding in Nederland. De NCTb bekijkt de dreiging vanuit verschillende invalshoeken: de algemene dreiging voor Nederland, de dreiging tegen vitale bedrijfssectoren en de dreiging tegen een object, dienst of persoon. Voor elke invalshoek heeft de NCTb een systeem ontwikkeld om tijdig het beleid aan te passen of maatregelen te nemen. Meer informatie over de NCTb is te vinden op www.nctb.nl Wat gebeurt er op Europees en internationaal niveau? Veel bedrijven hebben te maken met internationale of Europese regelgeving over terrorisme en/of beveiliging. Deze regelgeving is volop in beweging. De Europese en internationale gemeenschap ontwikkelen regels op het gebied van:
- bescherming van Europese vitale infrastructuur met grensoverschrijdende effecten. Kijk voor actuele informatie op ec.europa.eu/justice_home/funding/intro/funding_intro_en.htm?
- beveiliging van havens en zeeschepen. Kijk voor praktische tips op www.portsecuritytoolkit.com
- bescherming van de luchtvaart tegen terroristische aanslagen. Meer informatie is te vinden op ec.europa.eu/transport/index_nl.html
- verbetering van de beveiliging van bevoorradingsketens. Voor meer informatie zie ec.europa.eu/transport/index_nl.html
- veiligheidseisen ten behoeve van douanecontroles. Voor meer informatie zie ec.europa.eu/dgs/taxation_customs/ en www.minfin.nl
Hoe kan een bedrijf te maken krijgen met terrorisme?
Terrorisme is geen onderwerp waarmee we dagelijks worden geconfronteerd. Toch kunnen bedrijven ermee te maken krijgen, ook u en uw medewerkers. Voor alle bedrijven kan er aanleiding zijn om na te denken over terroristische dreigingen en de gevolgen daarvan voor hun bedrijf. Terroristen kunnen uw bedrijfsgebouw als doelwit op het oog hebben. Of uw producten, diensten, kennis en informatie ontvreemden en misbruiken. Maar ook indirect kan uw bedrijf te maken krijgen met terrorisme. Bijvoorbeeld als uw bedrijf afhankelijk is of in de buurt staat van een ander doelwit. U kunt eventueel ook geradicaliseerde medewerkers in dienst hebben die bereid zijn om terroristische activiteiten te ondersteunen. We kunnen nooit alle gevaren uitsluiten. Wel kunnen we proberen de risico's te verminderen. Dat vraagt om adequaat optreden van de publieke én de private sector.
Wat mogen bedrijven en overheden van elkaar verwachten?
De overheid is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. Bedrijven zijn in eerste instantie verantwoordelijk voor de veiligheid van hun goederen, diensten en personeel. Dat betekent dat bedrijven ook afdoende maatregelen moeten nemen om hun eigendommen en personeel te beschermen. Omdat de overheid en bedrijven elk hun eigen verantwoordelijkheid hebben voor de veiligheid van Nederland, moeten ze erop kunnen vertrouwen dat ieder de gewenste en noodzakelijke maatregelen neemt als er een dreiging is. Als bedrijven geen acties ondernemen tegen een dreiging, kan de overheid ook de veiligheid niet garanderen, en andersom. Daarom is samenwerking belangrijk.
Welke bedrijven zijn een aantrekkelijk doelwit voor terroristen?
Bij de keuze van een doelwit kijken terroristen naar de effecten die ze met een aanslag kunnen bereiken. Zoals het maken van veel slachtoffers of het aanrichten van grote schade. Of uw bedrijf aantrekkelijk is voor terroristische activiteiten, kunt u inschatten aan de hand van de volgende vragen. Zouden terroristen door uw bedrijf te treffen:
- veel slachtoffers maken?
Denk aan bedrijven waar veel mensen bij elkaar komen of plaatsen die moeilijk toegankelijk zijn voor hulpverleners; - aanzienlijke economische schade veroorzaken?
Het gaat om grote schade aan uw bedrijf of de omgeving waardoor bijvoorbeeld een belangrijk product of dienst niet meer beschikbaar is, zoals de uitval van het telecomnetwerk; - calamiteiten veroorzaken?
Hieronder verstaan we een eerste kleine aanslag die pas in tweede instantie een verwoestende schade teweeg brengt. Zoals een explosie, vergiftiging of besmetting door stoffen die bij uw bedrijf zijn opgeslagen; - maatschappelijke waarden aantasten of een symbolische daad stellen?
U kunt hierbij denken aan bedrijven die volgens terroristen model staan voor bepaalde maatschappelijke, ideologische en religieuze waarden; - maatschappelijke onrust teweeg brengen?
Een aanslag, maar ook een dreiging met een aanslag op uw bedrijf kan ervoor zorgen dat maatschappelijke onrust optreedt.
Welke bedrijven beschikken over producten, diensten, kennis of informatie die interessant kunnen zijn voor terroristen?
Terroristen kunnen het niet alleen hebben gemunt op uw bedrijfsgebouw. Ze kunnen uw organisatie ook misbruiken om aanslagen voor te bereiden en uit te voeren. Concreet gaat het daarbij om kennis, informatie, goederen of diensten die terroristen gebruiken voor de selectie of verkenning van doelwitten. Ook kunnen terroristen producten die u levert mogelijk gebruiken als grondstof voor explosieven. Aan de hand van deze vragen kunt u bepalen of uw bedrijf gevoelig is voor misbruik:
- is uw bedrijf gevestigd bij een potentieel doelwit?
Denk aan een bedreigde ambassade; - beschikt uw bedrijf over interessante kennis en informatie?
Zoals adressen en beveiligingsgegevens van organisaties die een potentieel doelwit zijn of recepten waarmee terroristen wapens en explosieven kunnen maken; - zouden uw producten of diensten van nut kunnen zijn bij het voorbereiden van aanslagen?
Terroristen kunnen op tal van plekken onderdelen en grondstoffen voor explosieven aanschaffen. Bij bijvoorbeeld chemische bedrijven, technische groothandels, ziekenhuizen, apotheken, drogisterijen, tuincentra en bouwmarkten. - verleent uw bedrijf toegang tot doelwitten?
Medewerkers van uitzendbureaus, onderhoud-, schoonmaak- of beveiligingsbedrijven hebben een goede toegang tot potentiële doelwitten.
Is mijn bedrijf voldoende bestand tegen een terroristische dreiging?
Terroristen willen natuurlijk een zo groot mogelijke kans van slagen hebben. Of uw bedrijf te maken kan krijgen met terrorisme, hangt niet alleen af van de vraag of uw bedrijf een aantrekkelijk doelwit is of dat uw bedrijf beschikt over interessante producten, diensten, kennis of informatie. De kwetsbaarheid en weerbaarheid van uw bedrijf spelen ook een rol. Uw bedrijf is bijvoorbeeld kwetsbaarder als:
- derden makkelijk toegang hebben in en om het gebouw doordat er te weinig of geen beveiligingsmaatregelen zijn;
- er vaste routines zijn die kwaadwillenden veel houvast geven bij het plannen van activiteiten. Bijvoorbeeld het laden en lossen van goederen op vaste tijdstippen;
- u veel bezoekers ontvangt zodat vreemden makkelijk onopgemerkt op kunnen gaan in de massa;
- uw bedrijfsprocessen, -systemen en -gebouwen onvoldoende beveiligd zijn tegen criminele en terroristische activiteiten.
U kunt de kwetsbaarheid en weerbaarheid van uw bedrijf beïnvloeden door maatregelen te nemen. U kunt over dit onderwerp hieronder verder lezen bij "Welke maatregelen kan mijn bedrijf nemen?".
Hoe herken ik verdachte handelingen en situaties?
Handelingen en situaties die niet passen in de normale gang van zaken kunnen verdacht zijn. Een signaal daarvoor is afwijking van het normale patroon. De kans dat u te maken heeft met iets verdachts is groter als er sprake is van een combinatie van signalen. Interne procedures en regels helpen om afwijkingen van de normale gang van zaken te constateren. Daarbij moet u zich wel realiseren dat de voorbereiding op terroristische activiteiten lange tijd in beslag kan nemen. Hierdoor is het niet altijd eenvoudig om deze activiteiten op te merken. Enkele indicaties van verdachte handelingen zijn:
- veel aandacht en interesse van derden voor de beveiliging van uw bedrijf of voor goederen die geschikt zijn voor de voorbereiding van een aanslag;
- incidenten op tijdstippen waarop bedrijfsprocessen stil behoren te liggen, zoals een alarm dat afgaat vlak na de laatste controleronde
- activiteiten die plaatsvinden op locaties die gevestigd zijn bij potentiële doelwitten of op locaties waar bijvoorbeeld informatie of middelen te vinden zijn die geschikt zijn voor het plegen van een aanslag.
U kunt eventueel geradicaliseerde medewerkers in dienst hebben die bereid zijn om terroristische activiteiten te ondersteunen. Of sprake is van geradicaliseerd personeel hangt af van een combinatie van factoren.
Welke maatregelen kan mijn bedrijf nemen?
U kunt veel doen om uw bedrijf tegen terroristische acties te beveiligen en om goed te reageren als een incident heeft plaatsgevonden. Veel maatregelen kan uw bedrijf al hebben genomen om criminaliteit te voorkomen. Hier besteden we vooral aandacht aan preventieve maatregelen. Deze zorgen ervoor dat een bedrijf een minder aantrekkelijk doelwit is voor terroristen. Preventieve maatregelen kunnen ook de criminaliteit beperken. Voorbeelden van preventieve maatregelen voor uw gebouw zijn:
- er is een goed toegangsbeleid ingesteld;er zijn veiligheidssystemen in gebruik;
- er is sterk hang- en sluitwerk aangebracht op hekken, deuren en ramen.
Voorbeelden van preventieve maatregelen met betrekking tot uw personeel zijn:
- het personeel is bewust gemaakt van de risico's van criminele handelingen;
- referenties worden gecontroleerd bij het aannemen van nieuwe medewerkers;
- er worden afspraken gemaakt met extern personeel.
Voorbeelden van preventieve maatregelen voor omgang met informatie zijn:
- ICT-systemen worden beveiligd;
- gevoelige informatie wordt vernietigd.
Wat moet ik doen bij een bommelding, een verdacht pakketje of een bomaanslag?
Het is verstandig procedures vast te stellen voor het geval uw bedrijf of medewerkers geconfronteerd worden met bijvoorbeeld een poederbrief of met een bommelding. Train medewerkers geregeld in het herkennen van en het reageren op verdachte brieven, pakketjes en bommeldingen. Daarmee bent u voorbereid op het geval dat een incident zich daadwerkelijk voordoet. Dit komt de veiligheid van uw medewerkers en bedrijfsgebouw ten goede. Bovendien kunnen deze procedures een bijdrage leveren aan de bedrijfscontinuïteit.
Kan mijn bedrijf zich verzekeren tegen terrorismeschade?
In 2003 hebben de landelijke overheid, het Verbond van Verzekeraars en de Pensioen- en Verzekeringskamer de Nederlandse Herverzekeringsmaatschappij voor Terrorismeschaden N.V. opgericht (NHT). Via deze organisatie kunnen verzekeraars de schade van bedrijven als gevolg van terrorisme tot een maximumbedrag van één miljard euro per jaar vergoeden. Zonder het NHT zouden verzekeraars over onvoldoende verantwoorde dekking beschikken voor deze schadeclaims. Vergoeding kan alleen als dekking voor terrorisme in de polis van het bedrijf is opgenomen. Meer informatie over de NHT is te vinden op: www.terrorismeverzekerd.nl
Wat leveren extra beveiligingsmaatregelen mijn bedrijf op?
De continuïteit van uw bedrijf kan in gevaar komen, als u kwetsbaar bent voor terrorisme. Terrorisme is dus één van de risico's waar uw bedrijf mee te maken kan krijgen. Net als bij andere risico's die zich kunnen voordoen, zoals criminaliteit, treft u hiervoor maatregelen. Veel bedrijven hebben al een veiligheidsbeleid. Dan rijst de vraag of het nodig is om extra beveiligingsmaatregelen tegen terrorisme te nemen. U kunt kijken of uw huidige maatregelen al resulteren in vermindering van de kwetsbaarheid voor terrorisme. Misschien blijkt dan dat aanvullende maatregelen nodig zijn. Extra beveiligingsmaatregelen brengen een aantal voordelen met zich mee, zoals:
- investeren in beveiliging van het bedrijf als geheel;
- mogelijke aanzet tot efficiënter werken;
- waarborgen van de bedrijfscontinuïteit en het voorkomen van economische schade;
- verbeteren van het bedrijfsimago;
- voldoen aan (wettelijke) verplichtingen.
Een nuance is hier op zijn plaats. Niet alle voordelen gelden voor alle bedrijven. En we moeten realistisch blijven. Nederland is een open maatschappij. We kunnen niet alle gevaren uitsluiten. Bovendien brengen aanvullende maatregelen kosten met zich mee. Bedrijven betalen zelf deze kosten. Het is goed altijd te (laten) beoordelen of extra maatregelen echt bijdragen aan het beperken van de kans op terroristische dreigingen en aanslagen.
Hoe bepaal ik het risico dat mijn bedrijf loopt?
Om een goede keuze uit alle mogelijke beveiligingsmaatregelen te maken om uw bedrijf tegen terroristische acties te beveiligen, is het verstandig eerst een risicoanalyse en een kosten-batenanalyse uit te voeren. In welke mate is er sprake van een terroristische dreiging in Nederland? Wat is het effect van een aanslag op de bedrijfsprocessen? En hoe kwetsbaar is het bedrijf voor terroristische activiteiten? Een risico-analyse bestaat uit een afhankelijkheidsanalyse (analyse van cruciale belangen en afhankelijkheden, een dreigingsanalyse (kans op een terroristische) dreiging) en een kwetsbaarheidsanalyse (analyse van de weerbaarheid tegen specifieke dreigingen of activiteiten). In een risicoanalyse wordt de kans op een terroristische aanslag ook gerelateerd aan de schade die daaruit kan voortkomen. Oftewel: risico = kans x effect. De uitkomst van een risicoanalyse is dus de inschatting van de ernst van de schade die terroristische incidenten ondanks de weerbaarheid van een bedrijf veroorzaken. In de kosten- en batenanalyse bekijkt u of de kosten van de extra maatregelen opwegen tegen de verwachte effecten. Op basis hiervan bepaalt u zelf welke aanvullende maatregelen u neemt.
Hoe organiseer ik de beveiliging van mijn bedrijf?
U kunt veel doen om uw bedrijf ook tegen terroristische acties te beveiligen en om goed te reageren als een incident heeft plaatsgevonden. Om een goede keuze uit alle mogelijke maatregelen te maken, is het verstandig eerst een risicoanalyse en een kosten- en batenanalyse uit te voeren. De uitkomsten van de analyses kunt u vastleggen in een veiligheidsplan. Dit bevat de bedrijfsvisie op het veiligheidsbeleid. In het plan geeft u aan hoe u de bedrijfscontinuiteit probeert zeker te stellen en hoe uw bedrijf na een incident zo snel mogelijk over kan gaan tot de normale gang van zaken.
U kunt de maatregelen vastleggen in een veiligheidsplan. Daarin beschrijft u hoe u uw bedrijfscontinuiteit probeert zeker te stellen en hoe uw bedrijf na een incident zo snel mogelijk weer over kan gaan tot de normale gang van zaken. Ook is het belangrijk dat u uw personeel informeert over alle maatregelen en procedures. En het is ook verstandig er geregeld mee te oefenen.
